नोकरदारांसाठी अत्यंत महत्त्वाची बातमी आहे. कर्मचारी भविष्य निर्वाह निधी म्हणजेच EPF संदर्भातील नियमांमध्ये 2026 मध्ये मोठे बदल करण्यात आले आहेत. नवीन EPF Scheme, 2026 अंतर्गत PF मधून पैसे काढणे, नामांकन, क्लेम सेटलमेंट आणि नोकरी सोडल्यानंतर PF काढण्याच्या नियमांमध्ये बदल करण्यात आले आहेत. नवीन व्यवस्था 1 जुलै 2026 पासून लागू करण्यात आली आहे.
सर्वात महत्त्वाचा प्रश्न म्हणजे, नोकरी सोडल्यानंतर PF खात्यातील संपूर्ण रक्कम लगेच काढता येणार का? नव्या नियमांनुसार याचे उत्तर परिस्थितीनुसार बदलते.
1. नोकरी गेल्यानंतर 75 टक्के PF रक्कम काढता येणार
नव्या नियमांनुसार बेरोजगार झाल्यानंतर सदस्याला आपल्या PF मधील 75 टक्के रक्कम काढण्याची सुविधा मिळू शकते. उर्वरित रक्कम लगेच उपलब्ध होईलच असे नाही.
यामुळे अचानक नोकरी गेल्यास किंवा रोजगारामध्ये खंड पडल्यास कर्मचाऱ्याला आर्थिक मदत मिळू शकते.
2. पूर्ण PF रक्कम कधी काढता येणार?
नव्या नियमातील सर्वात महत्त्वाचा बदल म्हणजे नोकरी सोडल्यानंतर संपूर्ण PF रक्कम काढण्यासाठी प्रतीक्षा कालावधी वाढवण्यात आला आहे.
सामान्य परिस्थितीत नोकरी सोडल्यानंतर 12 महिने बेरोजगार राहिल्यानंतर पूर्ण PF रक्कम काढण्याची सुविधा उपलब्ध होऊ शकते. याआधीच्या नियमांमध्ये दोन महिन्यांच्या बेरोजगारीनंतर पूर्ण रक्कम काढण्याची तरतूद होती.
मात्र निवृत्ती, कायमस्वरूपी पूर्ण अपंगत्व, छाटणी किंवा कायमस्वरूपी परदेशात स्थलांतर यांसारख्या काही विशेष परिस्थितींमध्ये पूर्ण रक्कम काढण्याचे वेगळे नियम आहेत.
3. PF मधून पैसे काढण्यासाठी प्रक्रिया सोपी
नवीन EPF Scheme मध्ये पूर्वीच्या अनेक वेगवेगळ्या withdrawal categories सोप्या करून काही प्रमुख गटांमध्ये आणल्या आहेत.
यामध्ये प्रामुख्याने आवश्यक गरजा, घराशी संबंधित गरजा आणि विशेष परिस्थिती यांचा समावेश आहे. त्यामुळे सदस्यांना कोणत्या कारणासाठी किती रक्कम काढता येईल हे समजणे तुलनेने सोपे होणार आहे.
4. शिक्षणासाठी PF withdrawal मध्ये बदल
स्वतःचे किंवा कुटुंबातील सदस्यांचे शिक्षण यासाठी PF मधून पैसे काढण्याची सुविधा कायम ठेवण्यात आली आहे.
नव्या नियमांनुसार पात्र सदस्याला शिक्षणासाठी निर्धारित पात्र रकमेपर्यंत withdrawal करता येतो. अशा withdrawal ची संख्या पूर्वीपेक्षा अधिक करण्यात आली असून दहा वेळांपर्यंत सुविधा उपलब्ध असल्याचे नवीन नियमांमध्ये नमूद आहे.
5. लग्नासाठी पाच वेळांपर्यंत withdrawal
स्वतःच्या किंवा कुटुंबातील सदस्यांच्या लग्नासाठी PF मधून पैसे काढण्याच्या नियमांमध्येही बदल करण्यात आला आहे.
नव्या व्यवस्थेनुसार पात्र सदस्याला लग्नासाठी पाच वेळांपर्यंत withdrawal करता येऊ शकतो. यामुळे दीर्घकाळ PF मध्ये योगदान देणाऱ्या सदस्यांना आवश्यक प्रसंगी निधीचा उपयोग करता येईल.
6. घरासाठी PF मधून पैसे काढण्याची सुविधा
घर खरेदी, घर बांधणे, गृहकर्जाची परतफेड किंवा घराच्या दुरुस्तीसाठी PF withdrawal च्या नियमांमध्येही बदल करण्यात आले आहेत.
किमान 12 महिन्यांच्या सदस्यत्वानंतर पात्र सदस्याला घराशी संबंधित कारणासाठी PF मधील पात्र रकमेचा वापर करता येऊ शकतो.
7. Nomination म्हणजेच नामांकनाबाबत महत्त्वाचा बदल
PF खात्यात nominee म्हणजेच नामनिर्देशित व्यक्तीची माहिती अपडेट ठेवणे आता अधिक महत्त्वाचे झाले आहे.
नवीन EPF Scheme अंतर्गत nomination प्रक्रिया डिजिटल पद्धतीने करण्यावर भर देण्यात आला आहे. तसेच विवाह किंवा कुटुंबाच्या स्थितीत महत्त्वाचा बदल झाल्यास nomination अपडेट करणे आवश्यक ठरू शकते. जुन्या nomination मध्ये नवीन नियमांशी विसंगती असल्यास ते वैध राहणार नाही, त्यामुळे सदस्यांनी आपले e-nomination तपासणे महत्त्वाचे आहे.
8. PF claim settlement साठी 20 दिवसांची मुदत
नवीन नियमांमधील आणखी एक महत्त्वाचा बदल म्हणजे PF claim settlement ची निर्धारित मुदत.
पूर्ण आणि योग्य claim प्राप्त झाल्यानंतर तो 20 दिवसांच्या आत निकाली काढण्याची तरतूद करण्यात आली आहे. दावा अपूर्ण असल्यास त्याबाबतची माहितीही निर्धारित कालावधीत देण्याची व्यवस्था आहे. विनाकारण विलंब झाल्यास दंडात्मक व्याजाची तरतूदही करण्यात आली आहे.
PF खातेदारांनी काय लक्षात ठेवावे?
नवीन नियमांमुळे PF काढण्याची प्रक्रिया अधिक सुलभ करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे. मात्र प्रत्येक सदस्याची पात्रता, सदस्यत्वाचा कालावधी, नोकरी सोडण्याचे कारण आणि withdrawal चा प्रकार यानुसार उपलब्ध रक्कम वेगळी असू शकते.
त्यामुळे UAN, आधार, बँक खाते आणि KYC मधील माहिती अचूक व अपडेट ठेवणे महत्त्वाचे आहे. अधिकृत माहितीसाठी EPFOच्या अधिकृत वेबसाइटवरील नियम व सदस्य सेवा तपासणे योग्य ठरेल.
थोडक्यात
नवीन EPF Scheme 2026 मुळे PF withdrawal चे अनेक जुने नियम सोपे करण्यात आले आहेत. बेरोजगारीच्या परिस्थितीत 75 टक्के PF रक्कम काढण्याची सुविधा आणि सामान्य परिस्थितीत पूर्ण PF रक्कम काढण्यासाठी 12 महिन्यांची बेरोजगारीची अट हा महत्त्वाचा बदल आहे. याशिवाय nomination, education, marriage, housing आणि claim settlement याबाबतही बदल करण्यात आले आहेत.
महत्त्वाची सूचना: PF withdrawal चे नियम परिस्थितीनुसार बदलू शकतात. त्यामुळे कोणताही claim करण्यापूर्वी EPFOच्या अधिकृत पोर्टलवर आपल्या खात्याची पात्रता आणि लागू नियम तपासावेत.