दहावी आणि बारावीच्या बोर्ड परीक्षा विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक जीवनातील महत्त्वाचा टप्पा मानल्या जातात. या परीक्षांच्या काळात अभ्यासाचे योग्य नियोजन, नियमित सराव आणि वेळेचे व्यवस्थापन याला विशेष महत्त्व असते. केवळ जास्त तास अभ्यास करण्यापेक्षा योग्य पद्धतीने आणि सातत्याने अभ्यास केल्यास चांगली तयारी होऊ शकते.
बोर्ड परीक्षेचा अभ्यास करताना विद्यार्थ्यांनी काही सोप्या गोष्टी लक्षात ठेवल्या तर अभ्यासाचा ताण कमी करून तयारी अधिक प्रभावी करता येते.
अभ्यासाचे योग्य वेळापत्रक तयार करा
सर्वप्रथम आपल्या सर्व विषयांचा विचार करून अभ्यासाचे वेळापत्रक तयार करा. कोणत्या विषयाला किती वेळ द्यायचा, कोणत्या धड्याचा अभ्यास कधी करायचा आणि पुनरावृत्तीसाठी किती वेळ ठेवायचा हे आधीच ठरवा.
अवघड विषयांसाठी अधिक वेळ राखून ठेवा. मात्र सोपे विषय पूर्णपणे दुर्लक्षित करू नका.
रोज थोडा-थोडा अभ्यास करा
परीक्षा जवळ आल्यानंतर एकाच वेळी मोठ्या प्रमाणात अभ्यास करण्यापेक्षा दररोज नियमित अभ्यास करणे अधिक उपयुक्त ठरते.
दररोज ठराविक अभ्यास पूर्ण करण्याचे छोटे लक्ष्य ठेवा. एखादा मोठा धडा लहान भागांमध्ये विभागून अभ्यास केल्यास तो समजून घेणे सोपे जाते.
पाठांतरापेक्षा विषय समजून घ्या
विशेषतः विज्ञान, गणित आणि इतर संकल्पनांवर आधारित विषयांमध्ये फक्त पाठांतर करण्याऐवजी विषय समजून घेण्याचा प्रयत्न करा.
एखादी संकल्पना समजली तर प्रश्न वेगळ्या पद्धतीने विचारला तरी त्याचे उत्तर देणे सोपे होऊ शकते.
मागील प्रश्नपत्रिकांचा सराव करा
मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका सोडवणे हा बोर्ड परीक्षेच्या तयारीचा महत्त्वाचा भाग आहे. यामुळे प्रश्नपत्रिकेची रचना, प्रश्नांचे प्रकार आणि उत्तर लिहिण्याची पद्धत समजण्यास मदत होते.
प्रश्नपत्रिका सोडवताना घरीच परीक्षेसारखी वेळ निश्चित करून पेपर पूर्ण करण्याचा प्रयत्न करा.
गणित आणि विज्ञानाचा नियमित सराव करा
गणितासारख्या विषयात केवळ उदाहरणे वाचून उपयोग होत नाही. स्वतः उदाहरणे सोडवण्याचा नियमित सराव करा.
विज्ञान विषयात महत्त्वाच्या संकल्पना, आकृत्या, सूत्रे आणि प्रश्नांचे उत्तर लेखन याचा सराव करा.
लेखनाचा सराव करा
बोर्ड परीक्षेत उत्तर माहीत असणे जितके महत्त्वाचे आहे, तितकेच ते योग्य पद्धतीने मांडणेही महत्त्वाचे आहे.
उत्तर लिहिताना आवश्यक तेथे मुद्दे, उपशीर्षके, आकृत्या आणि योग्य उदाहरणांचा वापर करा. प्रश्नाने नेमके काय विचारले आहे हे समजून घेऊन त्यानुसार उत्तर लिहा.
दर आठवड्याला पुनरावृत्ती करा
आठवड्यातून एक दिवस आधी शिकलेल्या अभ्यासाची पुनरावृत्ती करण्यासाठी ठेवा. नवीन धडे शिकतानाच जुन्या धड्यांची उजळणी केल्यास अभ्यास लक्षात ठेवण्यास मदत होऊ शकते.
परीक्षेच्या शेवटच्या दिवसांवर संपूर्ण अभ्यास सोडून ठेवू नका.
मोबाईलपासून थोडे अंतर ठेवा
अभ्यास करताना सतत मोबाईल, सोशल मीडिया किंवा मनोरंजनाच्या अॅप्समुळे लक्ष विचलित होऊ शकते. त्यामुळे अभ्यासाच्या वेळेत फोन दूर ठेवणे किंवा अनावश्यक नोटिफिकेशन्स बंद करणे उपयोगी ठरू शकते.
ऑनलाइन अभ्यासासाठी मोबाईल आवश्यक असल्यास फक्त अभ्यासाशी संबंधित सामग्रीवर लक्ष केंद्रित करा.
झोप आणि विश्रांतीकडे दुर्लक्ष करू नका
चांगल्या अभ्यासासाठी पुरेशी झोप आणि विश्रांतीही महत्त्वाची आहे. रात्री उशिरापर्यंत जागून अभ्यास करण्यापेक्षा नियमित झोपेची सवय ठेवणे अधिक चांगले.
अभ्यासाच्या दरम्यान छोटे ब्रेक घ्या. सतत अनेक तास अभ्यास करण्यापेक्षा नियोजनबद्ध पद्धतीने अभ्यास करणे अधिक परिणामकारक ठरू शकते.
परीक्षेपूर्वी शेवटची तयारी कशी करावी?
परीक्षा जवळ आल्यावर नवीन विषय मोठ्या प्रमाणात सुरू करण्याऐवजी आधी केलेल्या अभ्यासाची पुनरावृत्ती करा. महत्त्वाची सूत्रे, संकल्पना, प्रश्नोत्तरे आणि सराव प्रश्न पुन्हा पाहा.
ज्या विषयात किंवा धड्यात अडचण आहे, त्याबाबत शिक्षकांची मदत घ्या. शंका मनात ठेवण्यापेक्षा वेळेत त्यांचे निराकरण करणे फायदेशीर ठरते.
आत्मविश्वास कायम ठेवा
बोर्ड परीक्षेची तयारी करताना इतर विद्यार्थ्यांशी स्वतःची तुलना करू नका. प्रत्येकाची अभ्यासाची गती आणि पद्धत वेगळी असते.
दररोज थोडी प्रगती करण्यावर लक्ष केंद्रित करा. नियोजन, सातत्य आणि योग्य सराव यामुळे परीक्षेची तयारी अधिक चांगली करता येते.
निष्कर्ष
१०वी आणि १२वीच्या बोर्ड परीक्षेत चांगले यश मिळवण्यासाठी शेवटच्या क्षणी मोठ्या प्रमाणात अभ्यास करण्यापेक्षा सुरुवातीपासून नियमित आणि नियोजनबद्ध अभ्यास करणे महत्त्वाचे आहे. वेळापत्रक तयार करणे, विषय समजून घेणे, प्रश्नपत्रिकांचा सराव, नियमित पुनरावृत्ती आणि योग्य विश्रांती या गोष्टी विद्यार्थ्यांना नक्कीच मदत करू शकतात.
महत्त्वाचे: चांगले गुण मिळवणे हे एकमेव उद्दिष्ट न ठेवता विषय समजून घेणे, सातत्याने प्रयत्न करणे आणि स्वतःच्या क्षमतेनुसार सर्वोत्तम तयारी करणे यावर लक्ष द्या.