आर्थिकदृष्ट्या कमकुवत असलेल्या गर्भवती महिलांना आणि नवजात बालकांना पोषण आणि आरोग्य सुविधा मिळाव्यात यासाठी ही योजना सुरू करण्यात आली आहे.
पूर्वी ही योजना प्रामुख्याने पहिल्या मुलाच्या जन्मासाठी केंद्रित होती, पण आता सरकारने यामध्ये मोठा बदल केला आहे. अनेक महिलांना पडणाऱ्या प्रश्नाचे उत्तर या नियमामध्ये बदल झाला आहे. दुसऱ्यांदा गर्भधारणेलाही या योजनेचा फायदा मिळतो, परंतु त्यासाठी काही विशिष्ट अटी टाकण्यात आलेल्या आहेत, जाणून घ्या त्याविषयी सर्व काही एकाच क्लीकवर.
पहिल्या मुलासाठी ‘मातृ वंदना’ योजनेचे बदललेले नियम
प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजनेंतर्गत पहिल्या मुलाच्या जन्मासाठी सरकार ₹५,००० ची आर्थिक मदत करते. पूर्वी ही रक्कम तीन टप्प्यांमध्ये दिली जात होती, मात्र आता नियमात बदल झाला आहे:
- टप्पा पूर्वीची रक्कम (एकूण ₹५,०००)
- पहिला हप्ता ₹३,०००
- दुसरा हप्ता ₹२,०००
- एकूण रक्कम ₹५,०००
दुसऱ्या अपत्यासाठी ₹६,००० चा विशेष लाभ!
योजनेत करण्यात आलेल्या सुधारणांनुसार, दुसऱ्यांदा आई होणाऱ्या महिलांनाही आता लाभ दिला जाणार आहे. पण यासाठी सरकारने एक महत्त्वाची अट ठेवली आहे. ती अट म्हणजे दुसरे मूल ‘मुलगी’ असल्यास या योजनेचा लाभ मिळेल.
जर दुसरे अपत्य मुलगी असेल, तर सरकारकडून ₹६,००० चे प्रोत्साहन म्हणून दिले जातील. महिला आणि बालविकास मंत्रालयाच्या माहितीनुसार, हा बदल माता आणि बालकांच्या आरोग्याबरोबरच लिंग गुणोत्तर सुधारण्यास मदत करेल.
दुसऱ्या मुलीसाठी नोंदणीचे नियम!
दुसऱ्या मुलीसाठी लाभ मिळवण्यास इच्छुक असलेल्या महिलांसाठी सरकारने वेळ मर्यादा निश्चित केली आहे.
जन्माची वेळ मर्यादा
दुसरे मूल (मुलगी) जन्माला आल्यानंतर २७० दिवसांच्या आत तिची नोंदणी करणे आवश्यक आहे. जर दुसरी मुलगी १ एप्रिल २०२५ नंतर जन्माला आली असेल, तर ३० सप्टेंबर २०२६ पर्यंत यासाठी अर्ज करता येतील.
योजनेसाठी अर्ज प्रक्रिया
या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी पात्र महिलांना सर्वप्रथम अर्ज करणे आवश्यक आहे. अर्जाशिवाय कोणताही निधी मिळणार नाही.
नवीन पोर्टल
- नोंदणी प्रक्रिया आता नवीन अधिकृत पोर्टलद्वारे केली जाईल. (https://pmmvy.wcd.gov.in/)
- अर्ज प्रक्रियेदरम्यान सर्व आवश्यक कागदपत्रे सादर करणे बंधनकारक आहे.
- अर्ज पडताळणी आणि मंजूर झाल्यानंतरच लाभ उपलब्ध होतील आणि रक्कम थेट बँक खात्यात हस्तांतरित केली जाईल.
या सुधारणांमुळे, प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना आता अधिक व्यापक झाली आहे, ज्यामुळे दुसऱ्या मुलीच्या जन्मास प्रोत्साहन मिळून महिलांना मोठा आर्थिक आधार मिळणार आहे.
प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना (PMMVY) 2.0 अंतर्गत, गरोदर महिलांना पहिल्या अपत्यासाठी ₹५,००० (दोन हप्त्यांत) आणि दुसऱ्या अपत्याच्या वेळी मुलगी असल्यास ₹६,००० (एक हप्त्यात) रोख आर्थिक मदत थेट बँक खात्यात (DBT) मिळते [२, १०]. ही सुधारित योजना १ एप्रिल २०२२ नंतरच्या प्रसूतीसाठी, प्रसूतीपूर्व काळजी आणि पोषण सुधारण्यासाठी लागू आहे [२, ५].
प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना २.० ची प्रमुख वैशिष्ट्ये:
- पात्रता: वार्षिक कौटुंबिक उत्पन्न ₹८ लाखांपेक्षा कमी असावे, अनुसूचित जाती/जमाती, दिव्यांग, बीपीएल, ई-श्रम/मनरेगा कार्डधारक किंवा आयुष्मान भारत लाभार्थ्यांच्या महिला
- आर्थिक मदत:
- पहिले अपत्य: एकूण ₹५,००० (१ला हप्ता ₹१,००० – नोंदणीवर, २रा हप्ता ₹२,००० – ६ महिन्यांनी, ३रा हप्ता ₹२,००० – प्रसूतीनंतर)
- दुसरे अपत्य (मुलगी): ₹६,००० चा एकच हप्ता थेट बँक खात्यात जमा होतो
- उद्दिष्ट: महिलांना आर्थिक आधार देणे, संस्थात्मक प्रसूतीला प्रोत्साहन देणे आणि स्त्री भ्रूणहत्या रोखणे
- अर्ज प्रक्रिया: जवळच्या अंगणवाडी केंद्र, आशा (ASHA) स्वयंसेवक किंवा PMMVY पोर्टल/मोबाईल ॲपद्वारे नोंदणी करता येते
- आवश्यक कागदपत्रे: आधार कार्ड, बँक पासबुक, माता-बाल संगोपन (MCP) कार्ड, शिधापत्रिका (रेशन कार्ड)
ही योजना ‘मिशन शक्ती’ अंतर्गत राबविली जात असून, पहिल्या आणि दुसऱ्या मुलीच्या जन्मासाठी सरकारकडून आर्थिक मदत मिळणार