ssc hsc exma imp 2026 महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळाने २०२५-२६ च्या दहावी (SSC) आणि बारावी (HSC) परीक्षांसाठी काही महत्त्वाचे नियम बदलले आहेत. मुख्य बदल खालीलप्रमाणे आहेत:
१. नवीन परीक्षा नियम व कडक अंमलबजावणी
- दहा मिनिटांचा वाढीव वेळ रद्द: प्रश्नपत्रिका आधी वाचण्यासाठी दिला जाणारा १० मिनिटांचा अतिरिक्त वेळ आता पूर्णपणे बंद करण्यात आला आहे. गैरप्रकार रोखण्यासाठी हा निर्णय घेण्यात आला आहे
- वेळेचे कडक पालन: विद्यार्थ्यांना परीक्षा केंद्रावर पेपर सुरू होण्यापूर्वी किमान ३० मिनिटे आधी पोहोचणे अनिवार्य आहे. सकाळच्या सत्रासाठी १०:३० आणि दुपारच्या सत्रासाठी २:३० पर्यंत पोहोचणे आवश्यक आहे
- होम सेंटर रद्द: कोरोना काळातील ‘होम सेंटर’ (स्वतःच्याच शाळेत परीक्षा) ही सवलत आता पूर्णपणे रद्द करण्यात आली असून विद्यार्थ्यांना नियुक्त केलेल्या केंद्रावरच जावे लागेल
२. कॉपीमुक्त अभियानासाठी सुरक्षा
- ड्रोन आणि सीसीटीव्ही देखरेख: संवेदनशील परीक्षा केंद्रांवर आता ड्रोन कॅमेऱ्यांद्वारे लक्ष ठेवले जाईल. तसेच सर्व केंद्रांवर सीसीटीव्ही (CCTV) बंधनकारक करण्यात आले आहेत
- झेरॉक्स दुकानांवर बंदी: परीक्षेच्या काळात केंद्राच्या ५०० मीटर परिसरातील सर्व झेरॉक्स दुकाने बंद ठेवण्याचे आदेश देण्यात आले आहेत
३. शैक्षणिक बदल (२०२५-२६ पासून)
- वर्षातून दोनदा परीक्षा (प्रस्तावित): नवीन राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरणानुसार (NEP 2020), शैक्षणिक वर्ष २०२५-२६ पासून विद्यार्थ्यांना वर्षातून दोनदा बोर्ड परीक्षा देण्याचा पर्याय उपलब्ध करून दिला जाणार आहे. यामुळे विद्यार्थ्यांवरील ताण कमी होण्यास मदत होईल
- मराठी विषयाचे मूल्यमापन: सीबीएसई (CBSE) आणि आयसीएसई (ICSE) शाळांमध्ये आता मराठी विषयाचे मूल्यमापन ग्रेडऐवजी गुणांच्या (Marks) आधारे केले जाईल
४. २०२६ परीक्षेचे वेळापत्रक
- बारावी (HSC): १० फेब्रुवारी ते ११ मार्च २०२६
- दहावी (SSC): २० फेब्रुवारी ते १८ मार्च २०२६
अधिकृत माहिती आणि अपडेट्ससाठी तुम्ही MSBSHSE च्या अधिकृत संकेतस्थळाला भेट देऊ शकता
२०२६ च्या १०वी-१२वी परीक्षांसाठी (प्रामुख्याने CBSE आणि महाराष्ट्र बोर्ड) अनेक महत्त्वाचे नियम लागू करण्यात आले आहेत. यानुसार वर्षातून दोनदा परीक्षा, ७५% उपस्थिती अनिवार्य, अंतर्गत मूल्यमापन (Internal Assessment) आणि परीक्षेतील कॉपी प्रकारांना आळा घालण्यासाठी कडक उपाययोजना यांचा समावेश आहे. विद्यार्थ्यांचे हित जपण्यासाठी आणि अभ्यासक्रमाची सखोल समज तपासण्यासाठी हे बदल केले आहेत.
१०वी-१२वी परीक्षेतील प्रमुख नवीन नियम (२०२६):
- वर्षातून दोन बोर्ड परीक्षा (CBSE): १०वी-१२वीचे विद्यार्थी आता वर्षातून दोनदा (फेब्रुवारी आणि मे/एप्रिल) बोर्ड परीक्षा देऊ शकतात. सर्वोत्तम गुणांचा (Best Score) विचार अंतिम निकालासाठी केला जाईल।
- ७५% उपस्थिती अनिवार्य (CBSE/Maharashtra): शाळेत किमान ७५% हजेरी असणे बंधनकारक आहे. उपस्थिती कमी असल्यास परीक्षेला बसता येणार नाही।
- दोन वर्षांचा अभ्यासक्रम (CBSE): बोर्ड परीक्षेसाठी आता नववी-दहावी आणि अकरावी-बारावी असे सलग दोन वर्षे शिक्षण पूर्ण करणे आवश्यक आहे।
- मूल्यमापन पद्धतीत बदल: ६०% गुण बोर्ड परीक्षा आणि ४०% गुण अंतर्गत मूल्यमापन (Projects/Tests) अशा स्वरूपात असतील।
- कौशल्य-आधारित प्रश्न: परीक्षेमध्ये पाठांतराऐवजी आकलन आणि उपयोजनावर (Competency-Based Questions) आधारित प्रश्न विचारले जातील।
- APAAR आयडी: बोर्ड परीक्षेच्या नोंदणीसाठी (Registration) विद्यार्थ्यांचा APAAR आयडी लिंक करणे आवश्यक आहे।
- कॉपी रोखण्यासाठी कडक नियम: महाराष्ट्र बोर्डाच्या परीक्षांमध्ये कॉपी प्रकारांना आळा घालण्यासाठी परीक्षा केंद्रांवर सीसीटीव्ही (CCTV) आणि बंदिस्त भिंती (Solid Walls) अनिवार्य करण्यात आली आहे।
- परीक्षा कालावधी: महाराष्ट्र बोर्डाच्या १२वीच्या परीक्षा १० फेब्रुवारी २०२६ पासून, तर १०वीच्या परीक्षा २० फेब्रुवारी २०२६ पासून सुरू होणार आहेत।
टीप: हे नियम प्रामुख्याने २०२५-२६ शैक्षणिक वर्षासाठी जाहीर करण्यात आले आहेत. विद्यार्थ्यांनी आपल्या शाळेतून किंवा अधिकृत बोर्डाच्या वेबसाईटवरून अद्ययावत माहिती मिळवणे आवश्यक आहे.
महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक आणि उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळाची (MSBSHSE) इयत्ता १०वी (SSC) बोर्ड परीक्षा २०२६ ही २० फेब्रुवारी ते १८ मार्च २०२६ या कालावधीत होणार आहे। प्रात्यक्षिक (Practical) परीक्षा २ फेब्रुवारी ते १८ फेब्रुवारी २०२६ या कालावधीत पार पडतील। सविस्तर वेळापत्रक अधिकृत वेबसाईट वर उपलब्ध आहे।
महत्त्वाचे तपशील (२०२६):
- परीक्षा सुरू: २० फेब्रुवारी २०२६
- परीक्षा समाप्त: १८ मार्च २०२६
- प्रात्यक्षिक परीक्षा: २ ते १८ फेब्रुवारी २०२६
दरवर्षी बोर्ड परीक्षा जवळ आल्या की विद्यार्थ्यांमध्ये ताण, पालकांमध्ये चिंता आणि शाळांमध्ये गडबड सुरू होते. पण २०२६ पासून १०वी आणि १२वीच्या परीक्षांमध्ये काही महत्त्वाचे बदल करण्यात आले आहेत. हे बदल केवळ नियम कडक करण्यासाठी नाहीत, तर विद्यार्थ्यांचा खरा अभ्यास आणि समज वाढावी यासाठी आहेत.
CBSE आणि महाराष्ट्र बोर्डाने शिक्षणपद्धती अधिक परिणामकारक करण्यासाठी परीक्षा पद्धतीत सुधारणा केल्या आहेत. आता फक्त पाठांतरावर भर न देता समज, कौशल्य आणि प्रत्यक्ष उपयोगावर लक्ष दिले जाणार आहे. त्यामुळे विद्यार्थ्यांनीही अभ्यासाची पद्धत बदलणे गरजेचे ठरणार आहे.
वर्षातून दोनदा बोर्ड परीक्षा देण्याची संधी
CBSE बोर्डाच्या विद्यार्थ्यांसाठी हा सर्वात मोठा बदल आहे. आता वर्षातून दोन वेळा बोर्ड परीक्षा देता येणार आहे. एक परीक्षा फेब्रुवारीमध्ये आणि दुसरी एप्रिल किंवा मे महिन्यात होईल.
यामध्ये विद्यार्थ्याला दोन्ही वेळा परीक्षा देता येईल आणि त्यातील सर्वोत्तम गुण अंतिम निकालासाठी ग्राह्य धरले जातील. यामुळे एकाच परीक्षेवर करिअर अवलंबून राहणार नाही आणि विद्यार्थ्यांचा मानसिक ताण कमी होईल. पहिल्या प्रयत्नात अपेक्षित गुण न मिळाल्यास दुसरी संधी उपलब्ध राहील.
७५ टक्के उपस्थिती बंधनकारक
शाळेत नियमित हजेरी लावणे आता अधिक महत्त्वाचे झाले आहे. CBSE आणि महाराष्ट्र बोर्ड दोन्ही ठिकाणी किमान ७५ टक्के उपस्थिती अनिवार्य करण्यात आली आहे.
जर विद्यार्थ्याची उपस्थिती कमी असेल तर त्याला बोर्ड परीक्षेला बसण्याची परवानगी मिळणार नाही. त्यामुळे केवळ कोचिंग किंवा घरी अभ्यास करण्याऐवजी शाळेत जाऊन नियमित शिकणे आवश्यक ठरणार आहे.
सलग दोन वर्षांचा अभ्यासक्रम पूर्ण करणे आवश्यक
CBSE बोर्डाने आता नववी-दहावी आणि अकरावी-बारावी असा सलग दोन वर्षांचा अभ्यासक्रम पूर्ण करणे बंधनकारक केले आहे. म्हणजेच केवळ एका वर्षाच्या तयारीवर बोर्ड परीक्षा देता येणार नाही.
यामुळे विद्यार्थ्यांचा पाया मजबूत होईल आणि विषयाची सखोल समज निर्माण होईल.
अंतर्गत मूल्यमापनाला वाढते महत्त्व
आता फक्त लेखी परीक्षेवर गुण अवलंबून राहणार नाहीत. नवीन पद्धतीनुसार ६० टक्के गुण बोर्ड परीक्षेसाठी आणि ४० टक्के गुण अंतर्गत मूल्यमापनासाठी असतील.
यामध्ये प्रोजेक्ट, तोंडी परीक्षा, युनिट टेस्ट, प्रॅक्टिकल्स आणि वर्गातील कामगिरीचा समावेश असेल. त्यामुळे वर्षभर सातत्याने अभ्यास करणाऱ्या विद्यार्थ्यांना अधिक फायदा होणार आहे.
कौशल्य आधारित आणि समज तपासणारे प्रश्न
नवीन प्रश्नपत्रिकेत आता फक्त पाठ केलेले उत्तर लिहिण्यापेक्षा विचार करायला लावणारे प्रश्न असतील. आकलन, विश्लेषण आणि उपयोग या गोष्टींवर भर दिला जाईल.
यामुळे विद्यार्थ्यांना विषय खऱ्या अर्थाने समजून घेणे आवश्यक होईल. ‘घोकंपट्टी’ करून गुण मिळवणे आता कठीण होणार आहे.
APAAR आयडी अनिवार्य
बोर्ड परीक्षेच्या नोंदणीसाठी विद्यार्थ्यांचा APAAR आयडी लिंक करणे आवश्यक आहे. हा आयडी विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक नोंदी सुरक्षित ठेवण्यासाठी आणि डिजिटल व्यवस्थापन सुलभ करण्यासाठी उपयोगी पडतो.
म्हणून विद्यार्थ्यांनी वेळेत आपला APAAR आयडी तयार करून शाळेत नोंद करणे गरजेचे आहे.
कॉपी रोखण्यासाठी कडक उपाययोजना
महाराष्ट्र बोर्डाने परीक्षेतील गैरप्रकार रोखण्यासाठी अधिक कडक पावले उचलली आहेत. परीक्षा केंद्रांवर सीसीटीव्ही कॅमेरे आणि बंदिस्त भिंती अनिवार्य करण्यात आल्या आहेत.
यामुळे कॉपी किंवा इतर फसवणुकीचे प्रकार थांबवण्यास मदत होईल आणि प्रामाणिक विद्यार्थ्यांना न्याय मिळेल.
परीक्षा कालावधीची माहिती
महाराष्ट्र बोर्डाच्या १२वीच्या परीक्षा १० फेब्रुवारी २०२६ पासून सुरू होतील. १०वीच्या परीक्षा २० फेब्रुवारी २०२६ पासून सुरू होणार आहेत. त्यामुळे विद्यार्थ्यांनी वेळेत अभ्यासाचे नियोजन करणे अत्यंत गरजेचे आहे.
विद्यार्थ्यांनी काय काळजी घ्यावी?
नियमित शाळेत उपस्थित राहणे, वर्षभर सातत्याने अभ्यास करणे, प्रोजेक्ट आणि अंतर्गत परीक्षांना गंभीरतेने घेणे आणि संकल्पना समजून अभ्यास करणे हे आता अधिक महत्त्वाचे ठरणार आहे.
फक्त शेवटच्या महिन्यात अभ्यास करून चांगले गुण मिळवणे कठीण होईल. त्यामुळे सुरुवातीपासून नियोजनबद्ध अभ्यास करणेच यशाची गुरुकिल्ली ठरेल.
निष्कर्ष
२०२६ पासूनचे हे नवीन नियम विद्यार्थ्यांच्या भविष्यासाठी सकारात्मक पाऊल आहेत. यातून अभ्यास अधिक गुणवत्तापूर्ण होईल, ताण कमी होईल आणि खरी क्षमता तपासली जाईल. योग्य तयारी, सातत्य आणि आत्मविश्वास असेल तर या बदलांचा फायदा विद्यार्थ्यांनाच होणार आहे.
डिस्क्लेमर: वरील माहिती सामान्य शैक्षणिक मार्गदर्शनासाठी आहे. अचूक व अद्ययावत तपशीलांसाठी संबंधित बोर्डाच्या अधिकृत वेबसाईट किंवा आपल्या शाळेशी संपर्क साधावा.